Qaşınma bütün bədəndə və ya müəyyən nahiyyələrdə baş verə bilər. Bu vəziyyət həm psixoloji, həm də bəzi xəstəliklərin əlaməti ola bilər. Qaşınmaya nəzarət edilməməsi əsas xəstəliyin irəliləməsinə, dəri problemlərinə, yuxusuzluğa və hətta depressiyaya səbəb ola bilər. İnsanın həyat keyfiyyətinin aşağı düşməsinə və bəzi hallarda özünü sosial həyatdan təcrid etməsinə səbəb ola bilər. Qaşınmanın səbəbini tam anlamaq və düzgün müalicə üçün dermatoloqa müraciət etmək lazımdır. Bədəndə qaşınma və qabarcıqların yaranmasına həşərat dişləmələri, stress, allergiya, parazitlər, göbələklər, qan azlığı, şəkərli diabet, xərçəng, qan xəstəlikləri və dərmanların yan təsirləri, həmçinin dəri xəstəlikləri kimi geniş spektrli xəstəliklər səbəb ola bilər.
İlkin müayinədə diaqnoza kömək edə biləcək bədən qaşınmalarından bəziləri aşağıdakılardır:
- Gecə artan qaşınma : Gecə yatarkən və ya yuxuda olarkən artan qaşınma daha çox dəri və parazitar infeksiyalara işarə edir. Bundan əlavə, döşək, yastıq və yorğan kimi tekstil məmulatlarının çox yuyucu vasitə ilə yuyulması və ya yaxşı yuyulmaması səbəbindən allergik reaksiya yarana bilər. Bəzi parça növləri də dərini qıcıqlandıra bilər və qaşınmanın artmasına səbəb ola bilər.
- Qaşınma və susuzluq: Qaşınma ilə birlikdə həddindən artıq su istehlakı və sidik ifrazı kimi şikayətlər diabetdən qaynaqlana bilər.
- Qaşınma və arıqlama: Əhəmiyyətli bir kilo itkisinin yaşandığı, dəri rəngində fərqlərin müşahidə edildiyi və qaşınma hissinin artdığı hallarda xərçəng şübhələnilməlidir. Ancaq dəqiq bir diaqnoz üçün dermatoloq müayinəsi mütləqdir.
- Qaşınma və çarpıntı: Əgər insanda normaldan daha çox qaşınma ilə müşayiət olunan ürək döyüntüsü və ya saç tökülməsi varsa, hipotiroidizm düşünülməlidir. Qaşınmanın səbəbi qalxanabənzər vəzin funksiyasının pozulması nəticəsində qanda TSH hormonunun çox olması ola bilər.
- Qaşınma və dəri rənginin dəyişməsi: Dəri və gözlərin saralması, sidiyin qaralması, şişkinlik, qarın ağrısı və qaşınma qaraciyər xəstəliklərinin əlamətləri ola bilər.
- Qaşınma və zəiflik: Yorğunluq və zəiflik kimi simptomların olması halında hipotiroidizmdən şübhələnir.
- Qaşınma və qırmızı ləkələr: Dəri səthində şişkinlik şəklində meydana gələn qızartı və qaşınma xalq arasında allergiya kimi tanınan övrənin əlaməti ola bilər.
Qaşınmanın səbəbləri
Bədəndə qaşınma müxtəlif səbəblərdən yarana bilər. Dəri xəstəlikləri, daxili xəstəliklər, allergiya və bəzi dərmanların yan təsirləri orqanizmdə qaşınma əmələ gətirən səbəblər sırasındadır. Darıxma və stress səbəbiylə görülən qaşınma bütün bədəndə olduğu kimi bədənin müəyyən nahiyyələrində də görünə bilər.
Dəri̇ xəstəli̇kləri
Dəri xəstəlikləri tez-tez qaşınmaya səbəb olur. İnsan üçün son dərəcə narahat olan bu vəziyyət insanın həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salmaqla yanaşı, sosial həyatına da təsir edir.
Qaşınma ilə müşayiət olunan bəzi dəri xəstəlikləri:
- Dəri quruluğu: Dəri səthində soyulma, çatlama və qaşınmalara səbəb olan dəri quruluğu bədənin hər hansı bir hissəsinə təsir edə bilər. Adətən əllərdə, qollarda və ayaqlarda görünür. Hava şəraiti, həddindən artıq isti suda çimmək, kifayət qədər su içməmək və bəzi dərmanlar dərinin qurumasına səbəb ola bilər. 40 yaşdan yuxarı insanların yarısında görülən dəri quruluğunun qarşısını almaq üçün su istehlakını artırmaq, qışda dərini soyuqdan qorumaq, sabun növünü dəyişdirmək və nəmləndirici vasitələrdən istifadə etmək tövsiyə oluna bilər.
- Egzama: Dermatit olaraq da bilinən dəridə iltihablı qabarcıqlara səbəb olan xəstəlik qaşınma, quru dəri və səpgi ilə xarakterizə olunur.
- Qotur: Dərinin altına yerləşən bir gənə növü olan Sarcoptes scabiei xüsusilə gecə saatlarında şiddətli qaşınmalara səbəb olur. Sızanağa bənzər blister və səpgiyə də səbəb ola bilər. Bu yoluxucu xəstəliyin müalicəsi losyon və krem tipli preparatlarla aparılır.
Daxi̇li̇ xəstəli̇klər
Vitamin və dəmir çatışmazlığından əlavə, bəzi daxili xəstəliklər də bədəndə qaşınmaya səbəb olur. Bəzi qan xəstəlikləri və parazitar xəstəliklər də qaşınmaya səbəb ola bilər.
Qaşınmaya səbəb olan daxili xəstəliklər:
- Böyrək çatışmazlığı: Dəridə qalıcı qaşınma və quruluğa səbəb olan böyrək çatışmazlığı mədə bulantısı, qusma, baş ağrısı, hipertoniya və iştahsızlıq kimi əlamətlər göstərir. Böyrək funksiyasının itirilməsi kimi də təyin olunan xəstəliyin bir çox səbəbi var.
- Sarılıq: Gözlərin və dərinin saralması ilə xarakterizə olunur. Simptomlara halsızlıq, qızdırma və qaşınma daxildir. Müalicə əsas xəstəliyə görə təyin olunur.
- Sirroz: Xroniki qaraciyər xəstəliyi olaraq da bilinən siroz, qaraciyərin struktur funksiyalarının pozulması nəticəsində yaranan, qaraciyərin sərtləşməsinə və kiçilməsinə səbəb olan bir xəstəlikdir. Bu, halsızlıq, çəki itkisi, sarılıq və qaşınma ilə xarakterizə olunur. Müalicə xəstəliyin mərhələsindən asılı olaraq müxtəlif üsullarla aparılır.
Qaşınmanın diaqnozu
Bəzi hallarda qaşınmanın səbəbini tapmaq üçün vaxt lazım ola bilər. Əgər həkiminiz fiziki müayinə və tibbi tarixdən əlavə qaşınmanızın səbəbini tapmağı zəruri hesab edərsə, aşağıda sadalanan testləri də tələb edə bilər.
- Qan testi: Tam qan sayımı dəmir çatışmazlığı kimi qaşınma vəziyyətini aşkar edə bilər.
- Qaraciyər və böyrək funksiyası, tiroid testləri: Qaraciyər və ya böyrək problemləri, məsələn, hipertiroidizm kimi tiroid xəstəlikləri də qaşınmaya səbəb ola bilər.
- Döş qəfəsinin Kompüter Tomoqrafiya (KT): Döş qəfəsinin kompüter tomoqrafiya (KT) dərinin qaşınması ilə birlikdə inkişaf edə biləcək genişlənmiş limfa düyünlərinin olub olmadığını göstərə bilər.
Qaşınma necə müalicə olunur?
Bütün bədənin ətraflı qiymətləndirilməsi qaşınmanın altında yatan səbəbin düzgün müəyyən edilməsi baxımından çox əhəmiyyətlidir. Buna uyğun olaraq, ilk növbədə, qaşınma şikayəti ilə həkimə müraciət edən şəxsdə qaşınmanın xüsusiyyətləri sorğulanır. Qaşıntının nə zaman başladığı, yerli və ya bütün bədəndə olması, müxtəlif vəziyyətlərdən asılı olaraq şiddət dəyişikliyinin olub-olmaması, dəridə qızartı, səpgi, temperaturun yüksəlməsi kimi əlavə simptomların olub-olmadığı araşdırılır.
Bundan əlavə, qaşınmaya səbəb ola biləcək digər xəstəlikləri araşdırmaq üçün qan testləri, dəri testləri və lazım olduqda dəri biopsiyası tətbiq oluna bilər. Bütün müayinələr nəticəsində əsas xəstəlik müəyyən edilir və müvafiq müalicə üsulu planlaşdırılır.
Qaşıntının tam aradan qaldırılması, ilk növbədə, əsas səbəbin düzgün müəyyən edilməsindən və müvafiq müalicənin planlaşdırılmasından asılıdır. Buna görə qaşınma şikayəti olan şəxsin mütəxəssis həkim tərəfindən qiymətləndirilməsi; Ətraflı anamnez və ətraflı fiziki müayinədən sonra lazım olan testlər işığında qaşınmaya səbəb olan problem müəyyən edilməlidir. Nəticədə ən dəqiq müalicə üsulunu tətbiq etmək mümkündür.
Allergik qaşınma zamanı
Qan testləri və zəruri hesab edilən digər testlərdən sonra qaşınmanın səbəbinin allergik olduğu müəyyən edilərsə, allergiya əlamətlərini azaltmaq üçün antihistamin adlı dərman təyin edilir. Bəzi allergiya dərmanlarının yuxu gətirə bilməsi səbəbindən bu dərmanlar gecə yatmazdan əvvəl qəbul edilir. Allergik hallarda qaşınma yalnız bir nöqtədə olarsa və bu nöqtədə yara əmələ gəlməyə başlamışsa, həkim zərurət olduqda topik dərmanlar (krem, məlhəm, losyon) təyin edə bilər.
Gözdə qaşınma
Gözdə qaşınma bir çox səbəbə görə baş verə bilər. Bunlardan ən çox rast gəlinənlər allergiya və infeksiyalardır. Qaşınma bir oftalmoloq tərəfindən müalicə olunur. Qaşınmanın səbəbini bilmədən özünüzü müalicə etməyə çalışmaq düzgün yanaşma deyil.
Bədəndə qaşınma
Dərinin qaşınmasını müalicə etmək üçün əvvəlcə qaşınmanın səbəbini tapmaq lazımdır.
Bədəndə qaşınmanın aradan qaldırılması üçün təyin olunan dərman qruplarını aşağıdakı kimi sıralamaq olar.
- Kortikosteroid kremlər və məlhəmlər: Dərinin qaşınması və qızarması üçün həkim zəruri hallarda kortikosteroid tərkibli krem və ya məlhəm təyin edə bilər.
- Digər kremlər və məlhəmlər: Dəriyə tətbiq edilən digər müalicələrə kalsineurin inhibitorları daxildir. Bundan əlavə, lokal anestetiklər, kapsaisin və doksepin ilə rahatlama hiss olunur.
- Ağızdan qəbul edilən dərmanlar: Tərkibində fluoksetin və sertralin aktiv maddələr olan selektiv serotoninin geri alınması inhibitorları adlanan antidepresantlar bəzi xroniki qaşınma növlərini aradan qaldırmağa kömək edə bilər. Stresslə qaşınmanın artdığı hallarda həkim tərəfindən tövsiyə oluna bilər.
- İşıq terapiyası (fototerapiya): Fototerapiya dərini xüsusi tezlikli işıqla müalicə etmək məqsədi daşıyır. Qaşınma nəzarət altına alınana qədər bir neçə seans təyin edilə bilər.
Qaşınmanın fəsadları
Dərinin qaşınması uzun müddət (altı həftədən çox) davam etdikdə, həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir. Bunun ən əhəmiyyətli səbəbləri, bu qaşınmaların yuxu keyfiyyətini aşağı salması, narahatlıq və stressə səbəb olmasıdır. Bundan əlavə, eyni nöqtəni daim qaşımaq dərini qıcıqlandıracaq və yaralanmalara səbəb olacaqdır. Yaraların qaşınması ilə infeksiya müşahidə oluna və çapıqlar (izlər) qala bilər.
Bədəninizin müəyyən bir hissəsi və ya hamısı qaşınırsa, sağlamlığınıza laqeyd yanaşmayın!