Melazma

Melazma dəri rəngində qeyri-müntəzəm dəyişikliklərə səbəb olan bir dəri xəstəliyidir. Əsasən üzdə, xüsusən yanaqlar, alın, yuxarı dodaq və çənə kimi günəşə məruz qalan yerlərdə qəhvəyi və ya boz ləkələr şəklində görünür. Melazma qadınlarda, xüsusən də hamiləlik dövründə daha çox rast gəlinir, ona görə də bəzən onu “hamiləlik maskası” da adlandırırlar. Hormonal dəyişikliklər, günəşə məruz qalma və genetik meyllilik melazmanın inkişafına səbəb ola biləcək amillərdəndir.

Melazmanın əlamətləri və simptomları

Melazma, dərinin təbii rəngindən daha tünd ləkələrə səbəb olur.

Bu qadının yanağında, çənəsində, üst dodağında və qulağının yaxınlığında melazma var.

Melasma üzün hər iki tərəfində görünə bilər.

Bu qadının burnunda, çənəsində və üst dodağında da melazma var.

Adətən üzün böyük bir hissəsini təsir edir və bəzi bölgələr digərlərindən daha qabarıq olur.

Bu qadının alnında və çənə xəttində melazma var.

Melazma üzün yan tərəflərində də görünə bilər.

Bu qadının üzünün yan tərəflərində, çənəsində və gözlərinin üstündə oxşar ləkələri görə bilərsiniz.

Günəşdə vaxt keçirdiyiniz zaman melazma daha çox nəzərə çarpır.

Qollarda da baş verə bilər. Dərinizi günəşdən qorumaq tünd ləkələrin və ləkələrin solmasına kömək edə bilər.

Melazma təkcə qadınlarda müşahidə olunmur.

Bu adamın yanaqlarında, çənəsində, alnında və üst dodağında melazma var.

Melazma ağrıya və qaşınmaya səbəb olmur. Dəriniz fərqli hiss etməyə bilər, lakin melazma əhvalınıza təsir edə bilər. Görünüşünüzdən narazısınızsa, dermatoloqa müraciət edə bilərsiniz. Çünki, sizin üçün ən doğru müalicə planını isə yalnız dəri xəstəlikləri üzrə ixtisaslaşmış həkim – dermatoloq təyin edə bilər.

Qeyd!

Yadda saxlamaq lazımdır ki, istənilən melazma müalicəsi planına günəşdən qorunma daxildir. Günəşə məruz qalmaq melazmanın əsas səbəbidir.

Melazmanın səbəbləri

Melazmanın əsas səbəbləri bunlardır:

• Günəşə məruz qalma: Melazma dərinin rəngini yaradan melanosit hüceyrələri tərəfindən həddindən artıq melanin istehsalı nəticəsində yaranır. Həddindən artıq melanin istehsalı hiperpiqmentasiyaya və melazma ləkələrinin yaranmasına səbəb olur. Günəş işığına məruz qalmaq melanin istehsalına səbəb olan əsas amildir.
• Hamiləlik: Hamiləlik melazmanın inkişafına səbəb olan hormonal dəyişikliklərə səbəb olur.
• Doğuşa nəzarət: Oral kontraseptivlər və digər hormon müalicələri də melazma riskini artıra bilər.
• Hormonal dəyişikliklər: Hormonal dəyişikliklər, xüsusilə estrogen və progesteron səviyyələrində artım melazmanın inkişafına səbəb ola bilər.
• Genetika: Bu vəziyyət daha çox ailədə melazma xəstəliyi olan insanlarda baş verir.
• Hipotiroidizm: Tiroid funksiyasının azalması da melazma riskini artıra bilər.
• Kosmetika və dəriyə qulluq məhsulları: Bəzi kosmetika və dəriyə qulluq məhsulları melazmanın inkişafına səbəb ola bilər.
• Texnoloji cihazlardan gələn LED işıqlar: LED işıqları da daxil olmaqla bəzi texnologiya cihazlarından gələn işıq melazma riskini artıra bilər.
• Bəzi dərman preparatları: Epilepsiyanın müalicəsində istifadə edilən bəzi tutma əleyhinə dərmanlar da melazmaya səbəb ola bilər.

Bu amillər dəridə melanin istehsalını artıraraq dərinin təbii rəngindən daha tünd ləkələrin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Melazmanın inkişafında bu amillərin hər birinin rolu insandan insana dəyişə bilər. Melazmadan şübhələnirsinizsə, dərinin vəziyyətini qiymətləndirmək və mümkün səbəbləri müəyyən etmək üçün bir dermatoloqa müraciət etmək vacibdir.

Melazma kimlərə təsir edir?

Melazma əsasən aşağıdakı demoqrafik qruplara təsir göstərir:

• Melazma daha çox qadınlara təsir edir.
• Melazma daha çox tünd dəri rənginə sahib olan insanlara təsir edir.
• Günəşə çox məruz qalan coğrafi ərazilərdə yaşayan insanlar daha çox risk altındadırlar.
• Hamiləlik dövründə hormonal dəyişikliklər melazmanın inkişafına səbəb ola bilər.
• Ailəsində melazma keçmişi olan insanlar bu vəziyyəti daha çox yaşayırlar.

Melazmanın yayılması müxtəlif etnik qruplar və coğrafi bölgələr arasında dəyişir və ümumi yayılma 1%  – 50% arasında dəyişə bilər. Melazmanın yaranmasında həm genetik, həm də ətraf mühit faktorları, məsələn, ultrabənövşəyi şüalara məruz qalma və hormonal təsirlər rol oynayır. Dərinizi günəşdən qorumaq və dermatoloqdan məsləhət almaq melazmanın müalicəsində və idarə olunmasında vacibdir.

Melazmanın diaqnozu

Melazmanın diaqnozu adətən bir neçə sadə addımı əhatə edir.

• Fiziki müayinə. Dermatoloq, dəridəki ləkələrin melazma və ya başqa bir şeydən qaynaqlandığını anlamağa çalışacaq.
• Wood lampası müayinəsi. Dəriyə xüsusi işıq altında baxmaq melazma ləkələrinin dərinin hansı qatında yerləşdiyini anlamaqda dəri həkiminə kömək edir.
• Dəri biopsiyası. Çox nadir hallarda, melazmanı digər dəri xəstəliklərdən fərqləndirmək çətin olarsa, kiçik bir dəri parçası çıxarıla və laboratoriyada analiz edilə bilər.

Melazma diaqnozu üçün ümumilikdə qan testləri və ya digər laboratoriya testlərinə ehtiyac olmur. Ancaq bəzən qan testləri melazmaya səbəb ola biləcək hormonal dəyişiklikləri araşdırmaq üçün istifadə edilə bilər. Melazmanın səbəbimüəyyən edildikdən sonra demratoloq pasiyentəəhvalı uyğun bir müalicə planı hazırlayacaq.

Müalicə planını təyin edərkən dəri həkiminin nəzərə aldığı faktlar;

• pasiyentin dəri tonu
• melazmanın səbəbi
• melazmanın nə qədər yayıldığı

Melazmanın müalicəsi

Hazırda melazmanın qəti müalicəsi yoxdur, lakin melazmanın görünüşünü yaxşılaşdıra biləcək müxtəlif müalicə üsulları var. Hamiləlik zamanı melazma baş verərsə, doğumdan sonra bir neçə ay ərzində yox ola bilər və başqa bir hamiləlik zamanı təkrarlana bilsə də, heç bir müalicə tələb etməyə bilər. Hamiləlik dövründə hidrokinon və retinoid kremlərdən çəkinmək lazımdır, çünki onlar fetusa zərər verə bilər.

Melazma müalicə edildikdə belə, müalicə dayandırıldıqda tez-tez geri qayıdır.

Melazmanın müalicəsi aşağıdakı kateqoriyalara bölünür və birlikdə istifadə edilə bilər:

• Doğuşa nəzarət həbləri və hormon terapiyası kimi məlum faktorlardan uzaq durmaq
• Günəşdən qorunmaq və günəş kremindən istifadə etmək

Melazmadan təsirlənən dəri işığa məruz qaldıqda ətrafdakı dəridən daha çox qaralır, buna görə də günəşdən qorunmaq vacibdir.

Melazmanın daha da pisləşməsinin qarşısını almaq üçün edə biləcəyiniz ən vacib şeylərdən biri özünüzü ultrabənövşəyi şüalardan qorumaqdır. Bu, günəşdən uzaq durmaq, çöldə geniş kənarlı papaq taxmaq və yüksək spektrli günəşdən qoruyucu vasitələrdən (SPF 30 və ya daha yüksək) istifadə etmək deməkdir. SPF nə qədər yüksək olsa, bir o qədər təsirli olur.

Dərinizi günəşdən qorumaq aşağıdakı müalicələri daha effektli edəcək.

• Dəri ağardıcı kremlər

Hidrokinon dəridəki piqment hüceyrələrinin melanin istehsalını dayandıran bir dərmandır və tez-tez melazmanın müalicəsində istifadə olunur. Hidrokinon kremləri dərinin qıcıqlanmasına səbəb ola bilər. Bu səbəblə mütləq dermatoloq nəzarətində istifadə edilməlidir.

• Kimyəvi pilinq, mikro iynə və lazer terapiyası kimi prosedurlar

Kimyəvi pilinq dərinin xarici təbəqələrini soyaraq melazmanı yaxşılaşdıra bilər. Kimyəvi pilinqlər təcrübəli dermatoloq tərəfindən icra edilməlidir, çünki mövcud vəziyyət daha da ağırlaşa bilər.

Microneedling kremlərin dərinin dərinliyinə nüfuz etməsinə kömək etmək üçün dərinin kiçik iynələrlə dəfələrlə deşilməsi prosesidir. Bu proses ağrı, şişkinlik, infeksiya və çapıqlara (keloidlər daxil olmaqla) səbəb ola bilər.

Bəzi lazer növləri də dərinin xarici təbəqəsini soyur, digərləri isə piqment istehsal edən hüceyrələri (melanositləri) hədəf alır. Lazer terapiyasının müvəffəqiyyəti dəyişir və yuxarıda sadalananlar kimi bu müalicə ilə bağlı risklər ola bilər. Bu prosedur yalnız peşəkar dəri həkimi tərəfindən həyata keçirilməlidir.

• Dəri kamuflyajı

Dəri kamuflyajı melazma piqmentasiyasını gizlətmək üçün istifadə edilə bilər və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırdığı sübut edilmişdir.