İstilik səpgisi (Miliaria), isti və rütubətli şəraitdə tər kanallarının tıxanması nəticəsində yaranan bir dəri xəstəliyidir. Bu xəstəlik, xüsusilə yeni doğulmuş körpələrdə və xəstəxanaya yerləşdirilən xəstələrdə daha çox müşahidə olunur.
Miliarianın üç əsas növü var:
- Miliaria crystallina (sudamina): Epidermisin səthinə yaxın olan tər kanallarının tıxanması nəticəsində yaranır.
- Miliaria rubra: Epidermisin orta təbəqəsində tər kanallarının tıxanması nəticəsində yaranır.
- Miliaria profunda (tropik anhidroz): Miliaria rubranın təkrar hücumlarından sonra dərinin orta təbəqəsində tər kanallarının tıxanması nəticəsində yaranır.
İstilik səpgisi (Miliaria) kimlərə təsir edir?
İstilik səpgisi (Miliaria) bütün yaş və irqi qruplara təsir edə bilər, lakin müəyyən qruplarda daha çox rast gəlinir:
- Miliaria crystallina: Yenidoğulmuşların təxminən 9%-də baş verir və adətən doğuşdan bir həftə sonra ən ağır vəziyyətinə çatır. Yetkinlərdə qızdırma ilə də müşahidə oluna bilər.
- Miliaria rubra: Tropik bir mühitə köçən və ya gözlənilmədən istilik və rütubətə məruz qalan böyüklərin və uşaqların təxminən 30% -ində baş verən ən çox yayılmış miliaria növü. O, tropiklərə çatdıqdan sonra bir neçə gün ərzində inkişaf edə bilər, lakin onun zirvəsinə çatması bir neçə ay çəkə bilər.
- Miliaria profunda: Nadirdir və əsasən yetkin kişilərdə, xüsusən də tropik iqlimlərdə işləyən hərbi qulluqçularda baş verir.
İstilik səpgisi (Miliaria) xəstəliyinin yaranma səbəbləri
İstilik səpgisi (Miliaria) tər kanallarının tıxanması nəticəsində yaranır və əsas səbəblər və risk faktorları bunlardır:
- Yenidoğulmuşlarda inkişaf etməmiş tər kanalları: Yenidoğulmuşlarda tər kanalları tam inkişaf etmədiyi üçün tıxanma riski daha yüksəkdir.
- İsti və rütubətli mühit: İsti və rütubətli mühitlərdə tər kanalları daha asan tıxanır.
- Güclü məşq və ya fiziki fəaliyyət: Həddindən artıq tərləmə nəticəsində tər kanalları tıxana bilər.
- Qızdırma: Qızdırma zamanı bədən daha çox tərləyir, bu da tər kanallarının tıxanmasına səbəb ola bilər.
- Məsaməsi olmayan sarğılar və ya sintetik paltarlar: Bu cür geyimlər dərinin nəfəs almasını çətinləşdirir və tər kanallarını bağlaya bilər.
- Su keçirməyən döşək və ya döşək qoruyucusu üzərində yatan yataq xəstələri: Bu vəziyyətdə olan insanlar daha çox tərləyə və tər kanalları bağlana bilər.
Milaria ilə əlaqəli digər xəstəliklər və müalicələrə aşağıdakılar daxildir:
- Dərmana bağlı hiperhidroz: Bəzi dərmanlar həddindən artıq tərləməyə səbəb ola bilər.
- İnduksiya kemoterapisi kimi dərman preparatlarına qarşı reaksiya: Bəzi dərmanlar tər kanallarının tıxanmasına səbəb ola bilər.
- Stevens – Johnson Sindromu/Toksik Epidermal Nekroliz: Bu ciddi dəri reaksiyaları miliaria ilə də əlaqəli ola bilər.
- Genetik xəstəliklər: Morvan sindromu və Tip I Psevdohipoaldosteronizm kimi bəzi genetik xəstəliklər də istilik səpgisi riskini artırır.
- Radioterapiya: Miliaria, Radioterapiya alan fərdlərdə də baş verə bilər.
İstilik səpgisi (Miliaria) xəstəliyinin simptomları
- Miliaria crystallina:
- 1-2 mm səthi şəffaf suluqlar şəklində müşahidə olunur.
- Suluqlar tər muncuqları kimi görünə bilər və asanlıqla partlayır.
- İltihabsızdır.
- Suluqlar adətən baş, boyun və gövdənin yuxarı hissəsində geniş şəkildə yayılır.
- Vezikulyar səpgi asanlıqla deşilir və geridə kəpəyə bənzər bir pulcuq qalır.
- Miliaria rubra:
- İstilik səpgilərinin ən çox yayılmış formasıdır.
- Qırmızı, 2-4 mm, qeyri-follikulyar papulalar və papulovezikullarla nəticələnir.
- Çox qaşıntılı olurlar.
- Uşaqlarda gövdə və boyun, qoltuqaltı və ya qasıq kimi dəri büküşlərini əhatə edir.
- Yetkinlərdə gövdənin yuxarı hissəsini, baş dərisini, boyuna təsir göstərir.
- Miliaria pustulosa:
- Pustulalı miliaria rubranın bir variantıdır.
- Miliaria profunda:
- Asimptomatik dərin papulalar şəklində özünü göstərir.
- Gövdə və ətraflarda 1-3 mm diametrli dəri ilə eyni rəngli papulalar əmələ gəlir.
İstilik səpgisi (Miliaria) xəstəliyinin fəsadları
İstilik səpgisi (Miliaria) xəstəliyinin fəsadları aşağıdakılardır:
- İkincili bakterial infeksiya (stafilokokların səbəb olduğu)
- Termorequlyasiyanın pozulması
- Təsirə məruz qalmayan bölgələrdə hiperhidroz
İstilik səpgisi (Miliaria) diaqnozu
İstilik səpgisi (Miliaria) diaqnozu, dəri həkimi – dermatoloq tərəfindən icra edilən fiziki müayinəyə əsaslananır. Ağır və ya təkrarlanan hallarda punch biopsiyası faydalı ola bilər. Miliaria crystallina epidermisin stratum corneum daxilində və ya onun altındakı tər kanalları ilə əlaqəli vezikullara aiddir. Milaria rubra-nın histologiyası süngər vezikullarını göstərir.
Vezikullardan götürülən Tzanck yaxması istilik səpgisini yenidoğulmuş herpes simplexindən və ya eritema toksikumundan ayırd edə bilər.
İstilik səpgisi (Miliaria) müalicəsi
İstilik səpgisi (Miliaria) müalicəsi tərləməni azaltmaq və dərinin qıcıqlanmasının qarşısını almaq üçün istilik və rütubətin minimuma endirilməsini tələb edir.
Tərləmənin qarşısını almaq, dərini sərin saxlamaq və qıcıqlanmanı azaltmaq üçün aşağıdakı addımlar Miliarianın qarşısının alınmasına kömək edə bilər:
- Gündə ən azı bir neçə saat kondisionerli ofisdə işləmək
- Havalandırılan, sərin yataq otağında yatmaq
- Rütubətli havadan, tropik iqlimdən uzaqlaşmaq
- Həddindən artıq paltar və dar paltarlardan geyinməmək
- Həddindən artıq sabun və qıcıqlandırıcılardan uzaq durmaq
- Nəfəs ala bilən sintetik parçalardan və ya pambıqdan hazırlanmış paltarlar geyinmək
- Yaş paltarı əyində çox saxlamamaq
- Sərin su kompresləri etmək və sərin vanna qəbul etmək
Miliaria aşağıdakı tibbi yardımları tələb edə bilər:
- Narahatlığı aradan qaldırmaq üçün kalamin losyonu (kalamin losyonu quruduğu üçün yumşaldıcı tələb oluna bilər)
- Qızdırmanın parasetamol (Amerika terminologiyası ilə asetaminofen) kimi qızdırmasalıcı dərman preparatları ilə müalicəsi
- Yüngül yerli steroidlər
- İkincili infeksiya üçün antiseptiklər və anti-stafilokokk antibiotiklər
Nəticə
İstilik səpgisi (Miliaria) çox vaxt heç bir müalicə və ya ağırlaşma olmadan sərin bir mühitə keçdikdən sonra bir və ya iki gün ərzində özlüyündə sağalır.