Hamiləlikdə dəridə baş verən dəyişikliklər

Hamiləlikdə dəridə baş verən dəyişikliklər mövzusuna 2 başlıq altında nəzər salacağıq:

• Hamiləlikdə dəridə baş verən ümumi dəyişikliklər
• Hamiləlikdə dəridə baş verən nadir dəyişikliklər

Hamiləlikdə dəridə baş verən ümumi dəyişikliklər

Hamiləlikdə dəridə baş verən ümumi dəyişikliklərdən bəziləri aşağıdakılardır:

• Süd vəzlərində və ya budun içəri hissəsində tünd ləkələr
• Melazma – yanaqlar, burun və alın ətrafındakı üzdə qəhvəyi ləkələr
• Dəri çatları (striyalar)
• Sızanaqlar
• Hörümçək damarları
• Varikoz damarları
• Dırnaqların və Saçların inkişafında dəyişikliklər

Hamiləlikdə dəridə baş verən ümumi dəyişikliklərin yaranma səbəbi nədir?

Hamiləlikdə dəridə baş verən ümumi dəyişikliklərdən bəziləri hamiləlik zamanı baş verən hormon səviyyələrindəki dəyişikliklərlə əlaqədardır.

Yaranan tünd ləkələr

Tünd ləkələr bədəndə dəri və saça rəng verən təbii maddə olan melaninin artması nəticəsində yaranır. Melazma və ya “hamiləliyin maskası” adlanır.

Melazmanın daha da pisləşməsinin qarşısını almaq üçün hər gün çöldə olduğunuz zaman günəşdən qoruyucu və geniş kənarlı papaq taxın. Günəşin UV şüaları hətta buludlu günlərdə də sizə təsir edə bilər.

Qara nöqtələr və melazma adətən doğuşdan sonra öz-özünə yox olur. Ancaq bəzi qadınlarda illərlə davam edən tünd ləkələr ola bilər. Əgər melazma keçməzsə, müalicə metodları ilə bağlı təcrübəli dermatoloqa müraciət edə bilərsiniz.

Dermatoloq – dəri xəstəlikləri üzrə ixtisaslaşmış həkimdir.

Dəri çatlarının (striyalar) əmələ gəlməsi

Hamiləlikdə qarnınız böyüdükcə dərinizdə dəri çatları (striyalar) adlanan qırmızımtıl xəttlər yarana bilər. Bunlar, döl böyüdükcə dərinin sürətlə uzanması səbəbiylə meydana gəlir. Üçüncü trimestrdə bir çox hamilə qadının qarın, omba, süd vəzi və ya budda dəri çatları (striyalar) müşahidə olunur.

Hal-hazırda kosmetik bazarda dəri çatlarının (striyaların) qarşısını aldığını iddia edən bir çox məhsul var. Bu məhsulların hər hansı birinin işə yaradığına dair heç bir sübut yoxdur. Ağır nəmləndiricidən istifadə dərinizi yumşaq saxlamağa kömək edə bilər, lakin bu, dəri çatlarından (striyalardan) qorunmağa kömək etməyəcək. Əksər dəri çatları (striyalar) körpə doğulduqdan sonra yox olur, lakin heç vaxt hamısı tamamilə yox ola bilməz.

Sızanaqların yaranması

Hamiləlikdə dəridə baş verən sızanaqlar bir çox qadının yaşadığı ümumi dəri problemidir. Sızanaq problemi olan xanımlarda hamiləlik zamanı vəziyyət daha da pisləşir. Həmişə təmiz dəriyə sahib olan xanımlarda da hamiləlikdə sızanaqlar problemi yaşaya bilərlər.

Hamiləlikdə dəridə baş verən sızanaq probleminiz olarsa, nə etməlisiniz?

• Üzünüzü gündə iki dəfə yumşaq təmizləyici və ilıq su ilə yuyun.
• Əgər yağlı saçlarınız varsa, hər gün saçlarınızı yuyun və saçlarınızı üzünüzdən uzaq tutun.
• Mümkün çapıqları azaltmaq üçün sızanaqları sıxmaqdan və ya didməkdən çəkinin.
• Yağsız kosmetik məhsullar seçin.

Hamiləlikdə dəridə baş verən sızanaqları müalicə etmək üçün hansı dərman istifadə edilə bilər?

Aşağıdakı maddələri ehtiva edən məhsullar hamiləlikdə istifadə edilə bilər:

• yerli istifadə üçün benzoil peroksid
• azelaik turşusu
• topikal salisilik turşu
• glikolik turşu

Tərkibində bu siyahıda olmayan inqrediyenti olan bir məhsuldan istifadə etmək istəyirsinizsə, ginekoloqunuzla məsləhətləşin.

Hamiləlikdə dəridə baş verən sızanaqları müalicə etmək üçün hansı dərman istifadə edilə bilməz?

• Hormonal terapiya — Sızanaqları müalicə etmək üçün xüsusi hormonları bloklayan bir neçə dərman istifadə edilə bilər. Hamiləlik dövründə onların istifadəsi anadangəlmə qüsur riski səbəbindən tövsiyə edilmir.
• İzotretinoin — Bu dərman A vitamininin bir formasıdır. O, döllərdə ağır anadangəlmə qüsurlara, o cümlədən əqli qüsurlara, həyati təhlükəsi olan ürək və beyin qüsurlarına və digər fiziki deformasiyalara səbəb ola bilər.
• Oral tetrasiklinlər — Bu antibiotik hamiləliyin dördüncü ayından sonra qəbul edilərsə, dölün dişlərinin rənginin dəyişməsinə səbəb ola bilər və dərman qəbul edildiyi müddətdə dölün sümük inkişafına təsir göstərə bilər.
• Yerli retinoidlər – Bu dərmanlar A vitamininin bir formasıdır və izotretinoin ilə eyni dərman ailəsinə aiddir. İzotretinoindən fərqli olaraq, yerli retinoidlər dəriyə tətbiq olunur və bədən tərəfindən udulan dərman miqdarı azdır. Ancaq ümumiyyətlə hamiləlikdə bu dərmanlardan istifadə etməmək tövsiyə olunur.

Hansı variantın sizin üçün daha yaxşı olduğu ilə bağlı  dermatoloq və ginekoloqla məsləhətləşin.

Hörümçək damarları

Hormonal dəyişikliklər və hamiləlik zamanı bədəninizdə daha çox qan olması üzünüzdə, boynunuzda və qollarınızda hörümçək damarları kimi tanınan kiçik qırmızı damarların görünməsinə səbəb ola bilər. Hörümçək damarları hamiləliyin ilk yarısında ən çox rast gəlinir. Körpə doğulduqdan sonra qızartı getməlidir.

Varikoz damarları

Dölün çəkisi və təzyiqi bədənin aşağı hissəsində qan axınını azalda bilər və ayaqlardakı damarların şişməsinə, yaralanmasına və mavi olmasına səbəb ola bilər. Bunlara varikoz damarları deyilir. Varikoz damarları vulvada, vajinada və düz bağırsaqda da görünə bilər (adətən hemoroid adlanır).

Əksər hallarda varikoz damarları doğuşdan sonra yox olacaq kosmetik problemdir.

Varikoz damarların yaranmasının qarşısını almaq mümkündürmü?

Hamiləlikdə baş verən varikoz damarlarınların qarşısını ala bilməzsiniz, ancaq şişkinliyi və ağrıları yüngülləşdirmək və varikoz damarlarının daha da pisləşməsinin qarşısını almaq üçün edə biləcəyiniz bir sıra tədbirlər var:

• Uzun müddət oturmaq və ya ayaqda durmaq məcburiyyətindəsinizsə, vaxtaşırı hərəkət etməyə çalışın.
• Uzun müddət ayağı ayaq üstə aşıraraq oturmayın.
• Ayaqlarınızı mümkün qədər tez-tez yüksəliyə (divana və ya kresloya) qaldırın.
• Müntəzəm olaraq məşq edin – gəzin, üzün və ya velosiped sürün.
• Liflə zəngin qidalar yeyərək və bol maye içərək qəbizlikdən qorunun.

Hamiləlikdə saçlarda baş verən dəyişikliklər

Hamiləlikdə hormon dəyişiklikləri baş və bədəndəki tüklərin uzanmasına və ya qalınlaşmasına səbəb ola bilər. Doğuşdan sonra 6 ay ərzində saçlarınız normala dönməlidir. Bu arada, hamiləlik zamanı arzuolunmaz tükləri çıxarmaq üçün cımbız, lupiçka və təraşdan istifadə etmək təhlükəsizdir.

Hamiləlikdən sonra saçlarda baş verən dəyişikliklər

Doğuşdan təxminən 3 ay sonra qadınların əksəriyyəti baş dərisindən saç tökülməsini hiss etməyə başlayır. Bu, hormonların normal səviyyələrə qayıtması səbəbindən baş verir ki, bu da saçın normal böyümə və tökülmə dövrünə qayıtmasını təmin edir.

Hamiləlikdə dırnaqlarda baş verən dəyişikliklər

Bəzi qadınlar hamiləlikdə dırnaqlarının daha sürətli uzandığını görürlər. Bəzi qadınlar isə dırnaqlarının daha tez qırıldığını görür. Saçdakı dəyişikliklər kimi, dırnaqlardakı dəyişikliklər də doğumdan sonra yox olacaq.

Hamiləlikdə dəridə baş verən nadir dəyişikliklər

Hamiləlikdə bəzi qeyri-adi sağlamlıq şərtləri yarana bilər və nadir dəri dəyişikliklərinə səbəb ola bilər.

Bunlara aşağıdakılar daxildir:

• Qaşıntılı övrə papulaları və hamiləlik lövhələri (PUPPP)
• Hamiləlik Pruriqosu
• Hamiləlik Pemfiqoidi (Pemphigoid Gestationis)

Hamiləlikdə dəridə baş verən nadir dəyişikliklər – PUPPP

Hamiləliyin gec vaxtlarında dəridə kiçik və qırmızı qabarcıqlar görünür. Qabarcıqlar çox qaşınan böyük yamaqlar əmələ gətirə bilər. Simptomlar ilk növbədə qarın nahiyəsində görünür və bud, omba və süd vəzlərinə yayıla bilər.

PUPPP yaranma səbəbi aydın deyil. Doğuşdan sonra ümumiyyətlə yox olur. Bu müddət ərzində, həkiminiz qaşınma üçün qaşınma əleyhinə dərmanlar təyin edə bilər.

Hamiləlik Pruriqosu

Hamiləlik Pruriqosu ilə dərinin demək olar ki, hər yerində həşərat dişləmələrinə bənzəyən kiçik, qaşınan qabarlar görünə bilər. Bu vəziyyət hamiləlik dövründə istənilən vaxt baş verə bilər. Adətən hər gün sayı artan bir neçə qabarla başlayır. Hamiləlik Pruriqosu yaranma səbəbinin hamiləlik dövründə baş verən immunitet sistemindəki dəyişikliklər olduğu düşünülür.

Hamiləlik Pruriqosu bir neçə ay davam edə bilər və hətta körpə doğulduqdan sonra bir müddət davam edə bilər. Adətən dəriyə tətbiq olunan qaşınma əleyhinə dərman preparatları (antihistaminiklər və kortikosteroidlər) ilə müalicə olunur.

Pemfigoid Gestationis

Pemfigoid Gestationis adətən hamiləliyin ikinci və üçüncü trimestrində və ya bəzən doğuşdan dərhal sonra başlayan nadir bir dəri xəstəliyidir. Xəstəlik, qarın nahiyəsində qabarcıqlarla başlayıb, ağır hallarda bədənin geniş ərazisini əhatə edə bilir. Bunun autoimmun xəstəlik olduğu düşünülür. Bəzi hallarda növbəti hamiləlik dövründə də vəziyyət geri qayıda bilir. Doğuş zamanı körpədə də oxşar blisterlərin olması ehtimalı da azdır. Bu blisterlər adətən yüngül olur və bir neçə həftə ərzində yox olur.

Əgər dəri həkimi sizə hamiləlik pemfiqoidi diaqnozu qoyarsa, hamiləliyin son dövründə siz və dölünüz yaxından izlənilməlisiniz.

Hamiləlikdə dəridə baş verən dəyişikliklər zamanı nə etməli?

Artıq Atopik Dermatit və Sedef kimi müəyyən dəri xəstəlikləri olan qadınlar hamiləlik dövründə vəziyyətlərinin pisləşdiyini və ya yaxşılaşdığını görə bilərlər. Dəri dəyişiklikləri hər qadın və hər hamiləlik üçün fərqlidir. Əgər hər hansı bir dəri xəstəliyiniz varsa, hamiləliyiniz zamanı əlamətlər və ya simptomlardakı hər hansı dəyişiklik barədə ginekoloqunuza məlumat verin.

Hamiləlikdə dəridə baş verən dəyişikliklər zamanı qaşıntı ilə mübarizə aparmaq üçün məsləhətlər:

• Gündəlik istifadəyə uyğun ətirsiz sabunlarla yuyun.
• Yanma hissini aradan qaldırmaq üçün həmin nahiyəyə sərin, nəm bir parça qoyun.
• Dərinizə gündə iki dəfə dərin nəmləndirici tətbiq edin.