Urtikar (Övrə xəstəliyi, Urticaria)

Urtikar (Övrə xəstəliyi, Urticaria) — dəridə qəfil yaranan, adətən güclü qaşınma ilə gedən, qabarıq və bəzən bir-biri ilə birləşib ocaq (lövhə) şəklini alan səthi şişkinliklərlə xarakterik dəri reaksiyasıdır.

Övrə ocaqlarının tipik xüsusiyyətləri:

• Çox sürətli yaranması,
• Hər bir ocağın 24 saatdan az müddətdə tam itməsi,
• Eyni və ya başqa sahələrdə yenidən əmələ gələ bilməsidir.

Urtikar bəzən Anjiyoödem (Kvinke ödemi) ilə birlikdə inkişaf edir. Bu halda dərinin dərin qatları və selikli qişalar – xüsusilə dodaqlar, göz qapaqları, yanaqlar, dil və boğaz ətrafı – şişir və daha ciddi, bəzən həyati riskli vəziyyət yarada bilər.

Urtikar növləri hansılardır?

Beynəlxalq klinik təlimatlara görə Urtikar iki əsas meyar üzrə qruplaşdırılır:

1. Müddətinə görə – kəskin və xroniki Urtikar
2. Faktor mexanizminə görə – spontan və induksiya olunan (fiziki) Urtikar

1. Kəskin urtikar (6 həftədən az)

Kəskin urtikar qəfil başlayan və bir neçə saatdan bir neçə günə qədər davam edən səpgilərlə xarakterikdir.

Ən çox rast gəlinən səbəblər:

• Qida allergiyaları (yumurta, süd, qoz-fındıq, dəniz məhsulları və s.)
• Dərman reaksiyaları (xüsusilə penisillin qrupu antibiotiklər, qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar)
• Virus infeksiyaları (uşaqlarda – qripəbənzər infeksiyalar, adenovirus, rinovirus və s.)
• Böcək sancmaları

2. Xroniki urtikar (6 həftədən çox)

Xroniki urtikar – simptomların tez-tez təkrarlanaraq ən az 6 həftə davam etdiyi formadır. 

İki əsas alt növ var:

• Xroniki spontan urtikar (CSU). Ən geniş yayılmış formadır.

Xüsusiyyətləri:

• Aydın faktor (məsələn, konkret qida, dərman, fiziki faktor) aşkar olunmur.
• Autoimmun mexanizmlər əsas rol oynayır.
• Stres, yorğunluq, infeksiyalar, hormonal dəyişikliklər atakların tezliyini artıra bilər.
• Xroniki induksiya olunan (fiziki) urtikar. Bu növdə reaksiyalar konkret faktorla baş verir. Eyni fiziki faktor (istilik, soyuq, təzyiq və s.) hər dəfə təkrarlananda, bənzər səpgilər yaranır.

3. Fiziki Urtikar növləri

Əsas fiziki urtikar formaları:

• Dermoqrafizm (dəriyə yazı effekti) – dərinin üzərinə yüngül təzyiq gələndə “yazı” şəklində qabarıq, qaşınan xəttlər yaranır; fiziki Urtikarlərin ən geniş yayılmış formasıdır.

• Soyuq Urtikarı – soyuq hava, su və ya buzla təmasdan sonra inkişaf edir; xüsusilə soyuq suya qəfil girdikdə sistemik reaksiya riski yarada bilər.

• İsti / istilik Urtikarı – isti mühit, isti duş və hamamdan sonra yaranan urtikar formasıdır.

• Günəş Urtikarı – günəş işığına və ya UV şüalarına qarşı yaranır; nadir, lakin həyat keyfiyyətini ciddi azaldan formadır.

• Təzyiq Urtikarı – ağır çanta, sıx kəmər, dar ayaqqabı və s. kimi uzunmüddətli təzyiqdən sonra yaranır; çox vaxt 4–12 saat gecikmə ilə meydana çıxır.

• Sürtünmə və Vibrasiya Urtikarı – güclü sürtünmə və ya vibrasiya təsiri ilə əlaqəlidir.

• Kolinerjik Urtikar – istilik, tərləmə, fiziki aktivlik və emosional stresslə faktor olunur; çox xırda “iynəbatırma” tipli səpgilər və intensiv qaşınma ilə gedir.

4. Allergik Urtikar

Klassik IgE vasitəli allergiya mexanizmi ilə baş verən Urtikardir.

Əsas səbəblər:

• Qida allergiyası (qoz-fındıq, balıq, süd, yumurta və s.)
• Dərmanlar (xüsusilə antibiotiklər, qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar)
• Lateks
• Böcək sancmaları

Bu növ çox vaxt ani və şiddətli olur, bəzi hallarda anafilaksi riski yüksəkdir və təcili yardım tələb edir.

5. Kontakt Urtikarı

Dərinin birbaşa allergenlə təması nəticəsində əmələ gəlir.

Məsələn:

• Lateks əlcəklər
• Bəzi bitkilər
• Kimyəvi maddələr, deterjanlar
• Heyvan tükləri və ifrazatları

Təmasdan bir neçə dəqiqə sonra həmin nahiyədə qaşınan, qabarıq səpgilər yaranır.

6. Aquagenik Urtikar (Su övrəsi)

Çox nadir formadır; suyun temperaturundan asılı olmayaraq, dəri ilə təmasdan sonra xırda, qaşınan səpgilər yarana bilər.

Urtikar əlamətləri nələrdir?

Urtikar əsasən dəridə qəfil yaranan, qaşınan və qabarıq səpgilərlə özünü göstərir. Bu səpgilər bir neçə dəqiqə – bir neçə saat ərzində ortaya çıxıb yox ola bilirlər.

Övrə xəstəliyinin ən tipik əlamətləri:

Qaşınan, qabarıq səpgilər (urtikar lövhələri)

• Dəridə şişkin, sərhədləri müəyyən, bəzən halqa şəklində lövhələr yaranır.
• Rəngi açıq çəhrayıdan tünd qırmızıya qədər dəyişə bilər.
• Lövhələrin ortası tez-tez daha açıq, kənarları isə daha tünd rəngdə olur.
• Əksər lövhələr 24 saatdan az davam edir və sonra tam itir; yeni lövhələr başqa nahiyələrdə əmələ gələ bilər.

Bu xüsusiyyət urticarı eqzema, psoriaz (sedef) və dəri göbələk xəstəliklərindən fərqləndirir – həmin xəstəliklərin səpgiləri bu qədər tez yox olub yer dəyişmir.

Şiddətli qaşınma və yanma hissi

• Demək olar, bütün fərdlərdə qaşınma olur.
• Gecələr daha da güclənə və yuxunu poza bilər.
• Bəzi pasiyentlər yanma, göynəmə və “iynə batırma” hissi təsvir edir.

Mast hüceyrələrindən sərbəstləşən histamin və digər mediatorlar bu qaşınmanın əsas səbəbidir.

Səpgilərin tez-tez yer dəyişməsi

• Eyni sahədəki lövhələr yox olduqdan sonra 1–2 saat içində bədənin başqa hissəsində yeni səpgilər yaranır.
• Bu “migrasiya” urtikar üçün çox xarakterik klinik əlamətdir.

Anjiyoödem (dərin şişkinlik)

Anjiyoödem – dermisin dərin qatlarının və dərialtı toxumanın, bəzən də selikli qişaların şişməsidir. Daha ağır forma hesab olunur.

Ən çox:

• Dodaqlarda
• Göz qapaqlarında
• Yanaqlarda
• Əllər və ayaqlarda
• Dil və boğazda rast gəlinir.

Dil və boğaz şişməsi nəfəs darlığına səbəb ola bilər – bu halda vəziyyət təcili tibbi yardım tələb edir.

Basıldıqda rəngin açılması (dermografizm)

• Səpginin üzərinə barmaqla yüngül basdıqda mərkəzdə açıq rəngli iz (ağarmış sahə) görünür.
• Bu, urtikar üçün tipik, diaqnostik dəyəri olan klinik əlamətlərdən biridir.

Səpgilərin ölçü və forma baxımından müxtəlifliyi

• Bəzən zirə boyda kiçik papullar,
• Bəzən isə birləşərək böyük, “xəritə” şəkilli plaklar yarana bilər.
• Forma qeyri-müntəzəm, dəyişkən və dinamiktir.

Fiziki faktor varsa – faktordan qısa müddət sonra başlayan əlamətlər

Fiziki övrə növlərində əlamətin başlanma vaxtı faktorun növündən asılıdır:

• Soyuq → soyuqla təmasdan təxminən 5–10 dəqiqə sonra
• İsti → isti duş və ya hamamdan sonra
• Günəş → açıq günəşə çıxarkən və ya qısa müddət sonra
• Təzyiq → çanta daşıdıqdan və ya dar geyimdən 3–12 saat sonra
• Tərləmə (kolinerjik) → idman və emosional stress zamanı çox xırda “iynəbatırma” tipli səpgilər

Urtikarin yaranma səbəbləri və faktorlar

Urtikar — dəridə mast hüceyrələrinin histamin və digər iltihab mediatorlarını sərbəst buraxması nəticəsində yaranır. Bu mexanizmi işə salan səbəblər isə fərqli ola bilər.

Müasir klinik təlimatlara görə, Urtikar səbəbləri 4 əsas kateqoriyada toplanır:

1. Alergik səbəblər (IgE vasitəli reaksiyalar)
2. Alergik olmayan – fiziki və kimyəvi faktorlar
3. İnfeksiyalar və sistem xəstəlikləri
4. Autoimmun və daxili faktorlar

1. Allergik səbəblər (IgE vasitəli reaksiyalar)

Allergik faktorlar daha çox kəskin urtikar hallarına səbəb olur.

• Qida allergiyaları
• Dərman allergiyaları
• Böcək sancmaları
• Lateks allergiyası

2. Allergik olmayan faktorlar (ən geniş səbəb qrupu)

Xroniki övrənin böyük hissəsi klassik allergiya ilə bağlı deyil.

Burada əsas rol oynayanlar fiziki və kimyəvi faktorlardır:

• İsti hava, isti duş
• Soyuq hava, soyuq su, külək
• Tərləmə, idman, emosional həyəcan
• Günəş işığı və uv təsiri
• Dərinin sürtünməsi (dar geyim, kəmər, çanta kəməri)
• Davamlı təzyiq (ağır çanta, dar ayaqqabı)
• Vibrasiya (nadir)

Bu faktorlar alergiya olmadan mast hüceyrələrini birbaşa aktivləşdirə bilir.

3. İnfeksiyalar (xüsusilə uşaqlarda)

Kəskin urtikar formalarının mühüm hissəsi infeksiya mənşəlidir:

• Üst tənəffüs yolu infeksiyaları
• Adenovirus, rinovirus
• Covıd sonrası reaktiv səpgilər
• H. Pylori infeksiyası
• Qurd/parazit infeksiyaları (nadir)
• Streptokokk anginası

4. Autoimmun səbəblər (xroniki spontan urtikarın əsas mexanizmi)

Xroniki spontan urtikardan əziyyətin çəkən pasiyentlərin təxminən yarısında autoimmun mexanizm iştirak edir. Bu zaman immun sistem mast hüceyrələrini səhvən “hədəf” kimi tanıyır və onların aktivliyini artıran autoantikorlar yaranır.

Autoimmun vəziyyətlər:

• Hashimoto tiroiditi
• Hipotiroidizm
• Romatoid artrit
• Sistemik lupus (SLE)
• ANA pozitivlik
• Anti-fcεrı və anti-ıge autoantikorları
• Bəzi vaskulit formaları

Bu model “mast hüceyrə hiperaktivliyi + autoantikorlar” kombinasiyası ilə izah olunur.

5. Stres və emosional faktorlar

Stres:

• Histamin səviyyəsini yüksəldir.
• Mast hüceyrələrinin həssaslığını artırır.
• Xroniki Urtikar hücumlarını daha tez-tez edə bilir.

6. Hormonal təsirlər

Bəzi pasiyentlərdə urtikar aşağıdakı dövrlərdə artır:

• Menstruasiya
• Hamiləlik
• Menopauza
• Hormonal dərman istifadəsi

7. Qida əlavələri və kimyəvi maddələr

• Bəzi qida boyaları (məsələn, tartrazin)
• Monosodyum qlutamat (msg)
• Süni şirinləşdiricilər
• Parfümlü sabunlar və deterjanlar
• Deodorant və müxtəlif sprey məhsulları

8. Histamin zəngin qidalar

Xüsusilə xroniki urtikar pasiyenti histamin yüklənməsinə daha həssas edir.

Histamin yüksək olan qidalar:

• Kolbasa, sosis və hisə verilmiş ətlər
• Balıq konservləri
• Sərt pendirlər
• Pomidor, ispanaq, badımcan
• Turşu və mayalanmış qidalar
• Şokolad
• Enerji içkiləri

Urtikar diaqnozu necə qoyulur? 

Urtikarın diaqnozu əsasən dəri görünüşü və pasiyentin şikayətləri ilə qoyulur:

• Dəri həkimi soruşur: səpgilər neçə saat qalır, 24 saatdan az müddətdə tam yox olurmu, qida/dərman/soyuq/isti ilə əlaqə varmı, anjiyoödem (şişmə) epizodları olubmu, şikayətlər 6 həftədən çox davam edirmi.
• Dərinin müayinəsində lövhələrin forması, rəngi, sərhədi və basıldıqda rəngin açılması qiymətləndirilir.
• Tipik Övrədə səpgilər qısaömürlüdür və iz qoymadan yox olur.

Analizlər nə vaxt lazımdır?

• Hər pasiyentə geniş analiz şərt deyil.
• Konkret şübhə olduqda: qida/dərman allergiyası üçün prik testi və ya spesifik IgE testi.
• Xroniki hallarda: qanın ümumi analizi, iltihab markerləri, tiroid göstəriciləri lazım ola bilər.
• Fiziki (soyuq, isti, təzyiq) Urtikar şübhəsində provokasiya testləri yalnız həkim nəzarəti ilə aparılır.
• Biopsiya yalnız atopik və şübhəli hallarda tələb olunur.

Urtikar müalicəsi 

Müalicənin əsas məqsədi:

1. Qaşınma və səpgiləri nəzarətə almaq,
2. Qıcıqlandırıcı faktorları tapıb təkrarlanmanın qarşısını almaq.

1. İlk addım – faktorların uzaqlaşdırılması

• Şübhəli qidanı müvəqqəti dayandırmaq
• Reaksiya verdiyi düşünülən dərmanı kəsmək və alternativ seçmək
• Soyuq, isti, təzyiq, sürtünmə kimi fiziki faktorları azaltmaq
• Stress və yuxu rejimini normallaşdırmaq
• Hipoallergen təmizləyici və pambıq geyimlərdən istifadə

2. Əsas dərman – 2-ci nəsil antihistaminiklər

• Cetirizin, loratadin, desloratadin, feksofenadin və s.
• Gündəlik, fasiləsiz qəbul edilir.
• Effekt zəifdirsə, dermatoloq nəzarəti ilə doza 4 dəfəyə qədər artırıla bilər.

3. Ağır və xroniki hallarda əlavə variantlar

• Omalizumab (anti-IgE bioloji müalicə) – uzunmüddətli, nəzarətli istifadə
• Yeni nəsil BTK inhibitorları (remibrutinib və s.) – yalnız ixtisaslaşmış mərkəzlərdə
• Qısa kurs sistemik kortikosteroid – yalnız çox ağır, kəskin epizodda, 3–5 gün

4. Dəstəkləyici ev tədbirləri

• Qısa müddətli soyuq kompres
• İlıq duş, qoxusuz təmizləyicilər
• Aloe vera, pantenol, calendula tərkibli yumşaq nemlendiricilər
• Pambıq, rahat geyim
• Histamin azaldılmış pəhriz və stress idarəetməsi (xroniki hallarda)

Təcili yardım tələb edən hallar:

Dil, dodaq, boğaz şişməsi; nəfəs darlığı, başgicəllənmə/huş itkisi; səpgilərin 24–48 saatdan çox eyni yerdə qalması – bu hallarda dərhal təcili tibbi yardım.

Urtikarin qarşısının alınması

Övrə xəstəliyinin tam qarşısı alınmasa da alovlanmaların sayı və şiddəti azaldıla bilər.

1. Faktor gündəliyi

• 2–3 həftə nə yediyinizi, hansı dərmanları qəbul etdiyinizi, xüsusi fiziki təsirləri və həmin gün səpginin olub-olmamasını yazın.
• Təkrarlanan qida/dərman/faktorları daha asan görmək olur.

2. Dərinin qorunması

• İlıq duş, isti sudan uzaq durmaq
• Qoxusuz, hipoallergen sabun/duş geli
• Duşdan sonra dərhal nemlendirici
• Sintetik və dar geyimdən, sürtünmədən, kəmər və ağır çantadan uzaq durmaq

3. Stres və yuxu

• Nəfəs məşqləri, yüngül idman, meditasiya
• 7–8 saat yuxu
• Yatmazdan əvvəl ekran işığını məhdudlaşdırmaq

4. Histamin yükünün azaldılması

• Kolbasa, hisə verilmiş ət, balıq konservi, sərt pendir, turşu, şokolad, enerji içkisi, alkoqolu azaltmaq
• Çiyələk, sitrus, qazlı içkiləri ehtiyatla istifadə etmək
• 2–3 həftəlik “histamin azaltma” sınağı, sonra tədricən geri əlavə etmə

5. Xüsusi fiziki urtikar formaları üçün

• Soyuq urtikarı: soyuq suya qəfil girməmək, qışda qoruyucu geyim
• İsti/kolinerjik urtikar: isti duşdan qaçmaq, qat–qat qalın geyinməmək
• Günəş urtikarı: SPF, papaq, günün ən isti saatlarında kölgə
• Təzyiq urtikarı: ağır çanta və sıx kəmərdən uzaq durmaq

Uşaqlarda Urtikar

Urtikar uşaqlarda çox geniş yayılmışdır və əksər hallarda qısaömürlü, zərərsiz və infeksiyalarla əlaqəli olur. Bəzən isə ciddi allergiya və ya anjiyoödem fonunda daha ağır gediş göstərə bilər.

Uşaqlarda ən çox səbəb nədir?

• Kəskin urtikar hallarının təxminən 50–80%-i virus infeksiyaları ilə bağlıdır.
• Qrip, soyuqdəymə, adenovirus, rinovirus, mədə-bağırsaq infeksiyaları, bəzən də COVID sonrası dövr ən tipik fon səbəblərdir.
• Uşaqlarda urtikar çox vaxt klassik allergiya deyil, infeksiya fonunda yaranan immun cavabdır.

Qida allergiyası hansı yaşda daha çoxdur?

• Xüsusilə 0–5 yaş dövründə: süd, yumurta, balıq, qoz-fındıq, çiyələk, pomidor, şokolad tetik ola bilər.
• Səpgilər adətən qəfil, sürətli və geniş yayılmış olur.

Dərman səbəbi nə vaxt düşünülməlidir?

• Penisillin qrupu antibiotiklər, ibuprofen və digər NSAİİ, bəzi şərbətlər sonrası başlayan səpgilər.
• Dərman qəbulundan qısa müddət sonra urtikar yaranırsa, bu mütləq pediatra bildirilməlidir.

Səpgilərin görünüşü və gedişi

• Uşaqlarda lövhələr böyüklərə nisbətən daha iri və daha çox sayda ola bilər.
• Qaşınma daha güclü hiss edilir, amma tipik urtikar kimi tez yaranıb tez də itir, yerini dəyişir.

Uşaqlarda anjiyoödem – təhlükə siqnalları

Şişkinlik bu nahiyələrdə olduqda risk daha yüksəkdir:

• Dodaq, göz qapağı, əllər, ayaqlar, nadirən boğaz.

Təcili yardım tələb edən əlamətlər:

• Nəfəs darlığı, boğazda sıxılma
• Səsin batması və ya dəyişməsi
• Uşaq danışa və ya udquna bilmir.

Bu hallarda dərhal təcili yardıma müraciət olunmalıdır.

Uşaqlarda müalicə prinsipləri

• Soyuq kompres, ilıq duş, hipoallergen yumşaq kremlər
• Çəkiyə uyğun dozalarda 2-ci nəsil antihistaminik siroplar (cetirizin, desloratadin, levocetirizin və s.)
• Steroidlər yalnız çox ağır hallarda, qısa kurs və pediatr/pediatrik allergoloq nəzarəti ilə.

Uşaqlarda Urtikar nə qədər davam edir?

• Kəskin olduqda: adətən 24 saat – 1 həftə.
• 6 həftədən uzun sürərsə → xroniki urtikar sayılır (uşaqlarda təxminən 1% kimi nadirdir).
• Xroniki hallarda mütləq dermatoloq və allergoloq nəzarəti lazımdır.

Diqqət!

• Uşaqların təqribən 90%-ində kəskin urtikar 1 həftə içində tam keçir.
• Xroniki forma nadirdir və yaş artdıqca epizodlar adətən azalır.
• Panikaya düşməmək, faktorları izləmək və vaxtında pediatra/dermatoloqa müraciət etmək kifayət edir.

Hamilələrdə Urtikar

Hamiləlik dövründə urtikar hormonal və immun dəyişikliklər fonunda daha tez ortaya çıxa bilər. Əksər hallarda döl üçün təhlükəli deyil və təhlükəsiz müalicə metodları mövcuddur.

Niyə hamiləlik dövründə urtikar artır?

• Estrogen və progesteron səviyyəsinin yüksəlməsi
• İmmun sistemin “yumşalması” (immun suppressiya)
• Yuxu pozuntusu, xroniki yorğunluq
• Stress və emosional yüklənmə
• Qida həssaslıqlarının artması
• Qarın və döş nahiyəsində dəri gərginliyi, sürtünmə

Hamiləlikdə hansı dərmanlar daha təhlükəsiz sayılır?

İlk seçim kimi 2-ci nəsil antihistaminiklər:

• Cetirizin
• Loratadin
• Levocetirizin
• Desloratadin
• Bəzi təlimatlarda feksofenadin də şərti təhlükəsiz kimi qeyd olunur.

Bu preparatlar yalnız ginekoloq təyinatı ilə qəbul edilməlidir.

Evdə şəraitində edilə biləcək tədbirlər

• Qısa müddətli soyuq kompres (qaşınma və şişkinliyi azaldır)
• Aloe vera və pantenol əsaslı, kimyəvi yükü az kremlər
• İlıq duş (isti su əlamətləri artıra bilər)
• Yulaf (oatmeal) vannası – qaşınmanı yumşaltmaq üçün
• Pambıqlı, geniş geyimlər – sürtünmə və təzyiqi azaltmaq üçün
• Stressi azaltmaq: dərin nəfəs məşqləri, yüngül gəzinti, kifayət qədər yuxu

Hansı dərmanlar məhdud və ya qadağandır?

• 1-ci nəsil antihistaminiklər (difenhidramin, klemastin və s.) – yuxululuq və yan təsirlər səbəbi ilə rutində tövsiyə edilmir.
• Sistemik tablet kortikosteroidlər – yalnız çox ağır epizodlarda və qısa kurs şəklində.
• Güclü immunomodulyatorlar (siklosporin, metotreksat, mikofenolat, BTK inhibitorları və s.) – hamiləlikdə istifadə olunmur.
• Omalizumab – yalnız çox seçilmiş ağır hallarda, risk–fayda analizi ilə.

Təcili yardım tələb edən siqnallar

Hamilə qadın üçün aşağıdakı əlamətlər təhlükəlidir:

• Dodaq, dil, boğazda sürətli şişmə
• Nəfəs darlığı, boğulma hissi
• Güclü başgicəllənmə, huş itkisi
• Dərman qəbulundan dərhal sonra başlayan kəskin reaksiya
• Qarın ağrısı və qusma ilə birgə səpgilər

Bu hallarda dərhal təcili tibbi yardıma müraciət olunmalıdır.

Doğuşa və dölə təsir

• Xroniki Urtikar çox vaxt hamiləliyin normal gedişinə və dölün inkişafına mane olmur.
• Risk əsasən ağır allergik reaksiya və tənəffüs yolunu tutan anjiyoödem epizodlarına aiddir.
• Doğuşdan 4–8 həftə sonra hormonal fon normallaşdıqca əksər qadında şikayətlər azalır və ya tam itir.

Urtikar və Anjiyoödem fərqləri

Urtikar və Anjiyoödem tez-tez birlikdə görülsə də, dərinin fərqli qatlarını tutan, gedişi və təhlükə dərəcəsi fərqli olan iki vəziyyətdir.

Hansı qat zədələnir?

• Urtikar – dərinin səthi qatı (dermisin yuxarı hissəsi)
  • Səthi, qabarıq, qaşınan lövhələr
  • 2–24 saata qədər davam edir, tez yer dəyişir
• Anjiyoödem – dərin dermis və dərialtı toxuma
  • Dərin, bərk, yayılmış şişlik
  • 24–72 saat davam edə bilər, qaşınma az, gərginlik/ağrı daha çoxdur

Görünüşü

• Urtikar: səthi, qırmızı-çəhrayı lövhələr, güclü qaşınma, tez yox olub başqa sahədə təzədən çıxa bilər.
• Anjiyoödem: dodaq, göz qapağı, əllər, ayaqlar, genital nahiyədə dərin şişlik; bir tərəf daha çox şişə bilər, qaşınma az, gərginlik hissi ön plandadır.

Yaranma səbəbi

• Urtikar – əsasən histamin vasitəsilə; allergiya, infeksiya, fiziki faktor, stress, autoimmun mexanizmlər rol oynaya bilər.
• Anjiyoödem:
  • Histamin mənşəli ola bilər (qida/dərman allergiyası, çox vaxt Urtikarlə birlikdə)
  • Və ya bradikinin mənşəli ola bilər (ACE inhibitorları, irsi angioödem); bu halda antihistaminiklər effektli olmur, xüsusi müalicə lazımdır.

Müalicəsi

• Urtikar: 2-ci nəsil antihistaminiklər, faktorların uzaqlaşdırılması, dəstəkləyici yerli vasitələr (soyuq kompres, yumşaq kremlər).
• Anjiyoödem:
  • Histamin mənşəlidirsə – antihistaminik + qısa kurs kortikosteroid
  • ACE inhibitoru ilə bağlıdırsa – dərmanın dərhal dayandırılması və xüsusi müalicə
  • Tənəffüs yolu tutulursa – təcili yardım, ehtiyac olduqda adrenalin və reanimasion tədbirlər.

Birlikdə müşahidə oluna bilərmi?

Bəli – xüsusən qida və dərman allergiyalarında, xroniki spontan Urtikarın ağır formalarında urtikar və anjiyoödem birlikdə görünə bilər. Bu halda mütləq ixtisaslaşmış mütəxəssis nəzarəti tələb olunur.

Urtikar haqqında tez-tez verilən suallar