Herpes Zoster

Herpes Zoster və ya Kəmərləyici Dəmrov, Varicella-Zoster Virusunun (VZV) yenidən aktivləşməsi nəticəsində yaranan bir virus infeksiyasıdır. Bu virus uşaqlıqda suçiçəyi keçirən insanlarda onurğa beyni və sinir hüceyrələrində uzun müddət gizli qala bilər. İmmunitet zəiflədikdə virus aktivləşərək Herpes Zosterə səbəb olur.

Herpes Zosterin səbəbləri

Herpes Zosterin əsas səbəbi varicella-zoster virusunun aktivləşməsidir. Bu aktivləşməyə təsir edən əsas faktorlar aşağıdakılardır:

• Yaşlanma – 50 yaşdan yuxarı insanlarda risk artır.
• Zəif immunitet – Xərçəng, HİV, orqan transplantasiyası və immunosupressiv müalicə səbəbindən immuniteti zəif olan şəxslər daha çox risk altındadır.
• Xroniki xəstəliklər – Diabet, böyrək və ağciyər xəstəlikləri herpes zosterin yaranma ehtimalını artırır.
• Stres və yorğunluq – Uzun müddət davam edən stres immun sistemini zəiflədə bilər.

Herpes Zosterin simptomları

Herpes Zosterin simptomları xəstəliyin ilkin mərhələsində və irəliləmiş dövründə fərqlənə bilər.

İlkin mərhələdə simptomlar:

• Sinir boyunca yanma, qaşınma, həssaslıq
• Ağrı (bəzən şiddətli ola bilər)
• Qızdırma və baş ağrısı
• Halsızlıq və yorğunluq

İrəliləmiş mərhələdə simptomlar:

• Bədənin bir tərəfində səpgi
• Qırmızı, maye ilə dolu qabarcıqlar
• Qabarcıqların quruyaraq qabıq halına keçməsi
• Səpgilərin olduğu yerdə həssaslıq və ağrı

Əgər Herpes Zoster göz nahiyəsində inkişaf edərsə, bu görmə problemlərinə və ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər.

Herpes Zoster yoluxucudurmu?

Herpes Zoster birbaşa yoluxucu deyil, lakin virus suçiçəyi keçirməmiş insanlara ötürülə bilər və həmin insanlarda suçiçəyi xəstəliyi inkişaf etdirə bilər. Virus, herpes zosterin qabarcıqlarında olan maye ilə birbaşa təmas nəticəsində yayıla bilər.

Virusun yayılmasının qarşısını almaq üçün:

• Səpgiləri örtülü saxlamaq
• Dəriyə toxunmaqdan çəkinmək
• Əlləri tez-tez yumaq

Xüsusilə yoluxma riski yüksək olan şəxslər:

• Hamilə qadınlar
• Yenidoğulmuş körpələr
• İmmuniteti zəif insanlar

Herpes Zosterin diaqnozu

Herpes Zosterin diaqnozu əsasən kliniki müayinə ilə qoyulur. Dəri xəstəlikləri üzrə ixtisaslaşmış həkim-dermatoloq səpgilərin formasına, xəstənin tibbi tarixinə və müşayiət olunan simptomlara əsasən diaqnoz qoya bilər.

Dəri həkimi kəmərləyici dəmrov diaqnozunu təsdiqləmək üçün əlavə laborator müayinələri təyin edə bilər:

• Varicella-zoster virusunun (VZV) PCR testi
• Laborator analizlər (vezikül mayesinin testi)

Herpes Zosterin müalicəsi

Herpes Zosterin müalicəsi erkən mərhələdə başladıqda daha təsirli olur. Müalicə məqsədi virusun yayılmasını və ağırlaşmaların qarşısını almaqdır.

Əsas müalicə üsulları:

• Antiviral dərmanlar (Asiklovir, Valasiklovir, Famsiklovir)
• Ağrıkəsicilər (Parasetamol, İbuprofen)
• Kalamin losyonu və nəmləndiricilər

Kəmərləyici Dəmrovun müalicəsi səpgilər çıxdıqdan sonra 72 saat ərzində başlandıqda daha təsirli olur.

Herpes Zosterin fəsadları

Herpes Zoster bəzi hallarda ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Ən çox rast gəlinən Herpes Zoster fəsadlarına aşağıdakılar daxildir:

• Post-Herpetik Nevralgiya (PHN): Səpgi sağaldıqdan sonra uzunmüddətli sinir ağrısı.
• Göz infeksiyaları: Oftalmik herpes zoster görmə problemlərinə səbəb ola bilər.
• Dəri infeksiyaları: Qabarcıqların cızılması və ikincili bakterial infeksiya riski artır.
• Nadir hallarda pnevmoniya və ensefalit – İmmuniteti zəif insanlarda baş verə bilər.

Herpes Zosterin qarşısının alınması

Herpes Zosterin qarşısını almağın ən təsirli yolu peyvənd olunmaqdır.

• Zoster peyvəndi (Shingrix, Zostavax): 50 yaşdan yuxarı insanlara tövsiyə edilir.
• İmmuniteti gücləndirmək: Sağlam qidalanma, idman və stressin idarə edilməsi vacibdir.

Herpes Zoster zamanı evdə qulluq

Herpes Zoster zamanı evdə qulluq üçün görülə biləcək bəzi tədbirlər aşağıdakılardır:

• Soyuq kompres tətbiq etmək.
• Səpgilərin olduğu yeri təmiz və quru saxlamaq.
• Rahat və yumşaq paltarlar geyinmək.
• Dərini cızmamaq.

Herpes Zoster haqqında tez-tez verilən suallar

Suçiçəyi və Herpes Zoster arasındakı əlaqə

• Suçiçəyi keçirmiş insanlar herpes zosterə tutulma riski daşıyır.
• Suçiçəyi peyvəndi alan uşaqlar daha az herpes zoster riski daşıyır.

ÜST və Peyvənd Tövsiyələri

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) herpes zoster və suçiçəyi üçün peyvəndlərin istifadəsini tövsiyə edir. 

ÜST 2025-ci ilin mart ayında yenilənmiş tövsiyələr təqdim edəcək.

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/shingles-(herpes-zoster)

Nəticə

Herpes Zoster və ya bir digər bilinən adıyla desək, Kəmərləyici Dəmrov ciddi bir dəri infeksiyasıdır. Xəstəlik əsasən yaşlı insanlarda və immuniteti zəif şəxslərdə daha ağır keçdiyindən, zoster peyvəndi tövsiyə olunur. Səpgilər göz və ya üz nahiyəsində yaranarsa, dərhal həkimə müraciət edilməlidir.

Herpes Zoster ciddi bir xəstəlik olsa da erkən diaqnoz və müalicə ilə ağırlaşmaların qarşısı alına bilər. Peyvənd və immunitetin gücləndirilməsi herpes zosterin qarşısını almağın ən təsirli yollarıdır.