Üzdə, xüsusilə göz ətrafında görünən xırda ağ nöqtələr bir çox insanı narahat edir. Əksər hallarda bu vəziyyət miliya adlanır və adətən təhlükəli olmur. Ancaq vacib bir məqam var. Bu ağ nöqtələr uzun müddət qaldıqda, sayı artdıqda və ya dərinin səthindən qabarıq və bərk şəkildə hiss olunduqda, insanlar onları sızanaq və ya başqa dəri problemi ilə səhv sala bilirlər. Nəticədə ev şəraitində sıxmaq, deşmək və ya aqressiv məhsullarla aradan qaldırmağa çalışmaq kimi yanlış müdaxilələr edilir. Halbuki miliya iltihabi sızanaq deyil və ona yanaşma fərqlidir.
Bu məqalədə miliya ilə bağlı ən vacib sualları aydın şəkildə cavablandıracağıq: miliya nədir, niyə yaranır, necə görünür, sızanaqdan nə ilə fərqlənir, evdə nə etmək olmaz, hansı hallarda dermatoloqa müraciət etmək lazımdır və müalicə necə aparılır.
Miliya nədir?
Miliya dəridə yaranan, adətən ağ və ya açıq sarı rəngli, xırda, sərt və ağrısız səthi qabarcıqlardır. Dermatoloji baxımdan bunlar keratinin dərinin səthi qatlarında tutulması nəticəsində yaranan kiçik kistoz törəmələrdir. Keratin dərinin üst qatında təbii olaraq olan zülaldır. Normal halda ölü hüceyrələr dərinin səthindən tökülür. Bəzən isə bu hüceyrələr və keratin dərinin altında qalır, nəticədə miliya əmələ gəlir.
Miliya ən çox bu nahiyələrdə görünür:
- göz qapaqları və göz ətrafı
- yanaqlar
- burun ətrafı
- alın
- çənə
Miliya adətən ağrı vermir, qızarmır və iltihablanmır. Buna görə çox vaxt yalnız estetik narahatlıq yaradır. Lakin onu sıxmaq, deşmək və ya qaşımaq dəridə zədələnmə, sonradan ləkə qalması və infeksiya riski yarada bilər.
Miliya necə görünür?
Miliya adətən dərinin səthində xırda, ağmtıl, sərt və dairəvi qabarcıq kimi görünür. Dermatoloji təsvirə görə bunlar çox vaxt 1–2 mm ölçüdə, ağ rəngli, günbəzvari səthi papullar olur. Ən çox göz qapaqlarında, yanaqlarda və burun nahiyəsində nəzərə çarpır.
Miliyanın əsas xüsusiyyətləri bunlardır:
- Rəngi ağ və ya açıq sarıdır.
- Ölçüsü adətən 1–2 mm olur.
- Səthi sərt olur.
- Adətən ağrı vermir.
- Çox vaxt qızartı yaratmır.
- İrinli olmur.
Ən vacib fərqlərdən biri budur ki, miliya sıxıldıqda sızanaqdakı kimi irin çıxmır. Çünki burada bakterial iltihab deyil, keratin yığılması mövcuddur.
Miliya niyə yaranır?
Miliya əsasən ölü dəri hüceyrələrinin və keratinin dərinin səthi altında qalması nəticəsində yaranır. Dermatoloji olaraq bu prosesin izahı belədir: köhnə dəri hüceyrələri tökülmədikdə, yeni dəri onların üzərində formalaşır və köhnə hüceyrələr dərinin altında qalaraq bərkiyir. Nəticədə xırda kistlər əmələ gəlir.
Dərinin yenilənməsinin ləngiməsi
Ən əsas səbəb budur. Dəri normal şəkildə yenilənmədikdə keratin səthə çıxa bilmir və səthi kist formalaşır.
Günəşin zədələyici təsiri
Uzunmüddətli günəş təsiri dərinin səthi qatında dəyişiklik yarada və keratinin normal şəkildə xaric olmasını çətinləşdirə bilər. Bu da bəzi insanlarda miliya yaranmasına zəmin yaradır.
Dəri zədələnməsi və prosedurlardan sonra
Miliya bəzi hallarda günəş yanığı, qabarcıqlı dəri xəstəlikləri, travma, yanıq və ya bəzi lazer prosedurlarından sonra yaranır. Bu forma ikincili miliya adlanır.
Ağır qulluq məhsulları
Bəzi insanlarda çox qalın və ağır teksturalı məhsullar, xüsusilə göz ətrafında istifadə olunduqda, miliyaya meyli artıra bilər. Bu məqam daha çox klinik praktikada nəzərə alınan yanaşmadır və hər pasiyentdə eyni şəkildə müşahidə olunmur.
Miliyanın növləri hansılardır?
Dermatologiyada miliya əsasən iki qrupa ayrılır: birincili miliya və ikincili miliya. Bundan əlavə daha nadir klinik formalar da təsvir olunur.
Birincili miliya
Birincili miliya heç bir açıq travma və ya zədələnmə olmadan yaranır. Bu forma yenidoğulmuşlarda, uşaqlarda və böyüklərdə görünə bilər. Yenidoğulmuşlarda çox yayğındır və çox vaxt qısa müddətdə öz-özünə geriləyir.
İkincili miliya
İkincili miliya dərinin zədələnməsindən sonra yaranır.
Məsələn:
- günəş yanığı
- travma
- yanıq
- qabarcıqlı dəri xəstəlikləri
- bəzi lazer və yeniləyici prosedurlar
Miliya ilə sızanaq arasındakı fərq nədir?
Miliya çox vaxt ağbaşlı sızanaqla qarışdırılır. Amma bunlar eyni deyil. Miliya keratinlə dolu səthi kistdir. Ağbaşlı sızanaq isə tük follikulu və piy ifrazı ilə əlaqəli tutulma nəticəsində yaranır. İltihabi sızanaq isə qırmızı, ağrılı və irinli ola bilər.
| Göstərici | Miliya | Sızanaq |
|---|---|---|
| Tərkibi | Keratin | Piy, ölü hüceyrə, bəzən bakteriya |
| İltihab | Adətən olmur | Ola bilər |
| Ağrı | Adətən olmur | Xüsusilə iltihablı tipdə ola bilər |
| Görünüş | Ağmtıl, sərt, xırda qabarcıq | Ağbaş, qırmızı və ya irinli səpgi |
| Sıxıldıqda | Asan çıxmır | Bəzi hallarda irin çıxa bilər |
Miliyanı sızanaq hesab edib sıxmaq düzgün deyil. Xüsusilə göz ətrafında bu, dərinin zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Evdə miliyanı aradan qaldırmaq olarmı?
Qısa cavab: xeyr.
Miliyanı evdə sıxmaq, deşmək və ya kobud üsullarla çıxarmağa çalışmaq olmaz. Bu, dəridə zədələnmə, qıcıqlanma, ləkə və infeksiya riski yaradır.
Evdə edilməməli olanlar:
- İynə ilə deşmək.
- Dırnaqla sıxmaq.
- Kobud pilinq və ya skrab tətbiq etmək.
- Qıcıqlandırıcı məhsullarla qurutmağa çalışmaq.
Evdə edilə bilənlər isə bunlardır:
- Üzü yumşaq təmizləyici ilə yumaq.
- Günəşdən qoruyucu istifadə etmək.
- Dəriyə uyğun, yüngül məhsullar seçmək.
- Dermatoloqun məsləhəti ilə bəzi hallarda retinoid tərkibli məhsullardan istifadə etmək.
Miliya necə müalicə olunur?
Miliya hər zaman müalicə tələb etmir. Amma uzun müddət qalırsa, çoxsaylıdırsa və ya estetik narahatlıq yaradırsa, dermatoloq tərəfindən təhlükəsiz şəkildə aradan qaldırıla bilər. Ən çox istifadə olunan yanaşmalara steril ekstraksiya, bəzi hallarda yerli retinoidlər, kimyəvi pilinq, dermabraziya və lazer daxildir.
Steril ekstraksiya
Dermatoloq xüsusi steril alətlə səthi açır və içindəki keratini çıxarır. Bu, nəzarətli şəraitdə ən təhlükəsiz üsullardan biridir.
Yerli retinoidlər
Bəzi hallarda, xüsusilə çoxsaylı lezyonlarda, yerli retinoidlər köməkçi ola bilər. Bu məhsullar dəri yenilənməsini sürətləndirməyə yardım edə bilər.
Kimyəvi pilinq, dermabraziya və lazer
Seçilmiş hallarda bu üsullardan da istifadə oluna bilər. Bu qərar dəri tipi, lezyonun sayı və yerləşdiyi nahiyəyə görə dermatoloq tərəfindən verilir. Lazer yanaşması ümumilikdə səthi dəri lezyonlarının aradan qaldırılmasında istifadə olunan üsullardan biridir.
Körpələrdə miliya təhlükəlidirmi?
Yenidoğulmuşlarda miliya çox yayğındır. Mütəxəssislərə görə bu hal təxminən tam müddətdə doğulan körpələrin yarısında görünür və əksər hallarda həyatın ilk ayında iz qoymadan geriləyir.
Bu səbəbdən körpələrdə miliya adətən təhlükəli sayılmır və xüsusi müalicə tələb etmir. Amma səpgilər dəyişirsə, yayılırsa və ya başqa dəri problemi ilə qarışırsa, pediatr və ya dermatoloq müayinəsi məqsədəuyğundur.
Miliyanın qarşısını necə almaq olar?
Miliyanın qarşısını tam almaq hər zaman mümkün deyil. Amma düzgün dəri baxımı riski azalda bilər:
- Üzünüzü yumşaq təmizləyici ilə yuyun.
- Günəşdən qoruyucu istifadə edin.
- Çox ağır və yağlı məhsulları xüsusilə göz ətrafında ehtiyatla seçin.
- Dərini sıxmayın və deşməyin.
- Dermatoloq məsləhəti olmadan aqressiv məhsullar istifadə etməyin.
- Prosedur sonrası qulluq qaydalarına əməl edin.
- Təkrarlayan hallarda dermatoloqa müraciət edin.
Tez-tez verilən suallar
Adətən xeyr. Miliya xoşxassəli və zərərsiz dəri törəməsidir. Daha çox estetik narahatlıq yaradır.
Bəli. Xüsusilə yenidoğulmuşlarda çox vaxt öz-özünə keçir. Böyüklərdə isə daha uzun qala bilər.
Xeyr. Sıxmaq və deşmək dəridə zədələnmə və infeksiya riski yaradır.
Bəzi hallarda syringoma kimi başqa xırda dəri törəmələri ilə qarışa bilər. Buna görə görünüş dəyişirsə və ya diaqnoz dəqiq deyilsə, dermatoloq müayinəsi vacibdir.
Nəticə
Miliya zərərsiz olsa da düzgün yanaşma tələb edən dəri vəziyyətidir. Onu sızanaq kimi qəbul edib evdə sıxmaq və ya deşmək düzgün deyil. Ən doğru yanaşma düzgün dəri baxımı və ehtiyac olduqda dermatoloq müayinəsidir. Peşəkar şəraitdə aparılan müdaxilə daha təhlükəsiz və daha effektivdir.